Hemen Ayırtın Portlligat'taki bir balıkçı kulübesi nasıl Dalí'nin evi oldu
Küçük bir koyda tek bir eve dönüşen kırk yıllık kulübeler ve bugün içinden geçebileceğiniz geri kalanlar.
Dalí'nin Portlligat'taki evi tek bir balıkçı kulübesi olarak başladı. 1930'da, Cadaqués'in hemen kuzeyindeki küçük bir koyda buraya yerleşti ve sonraki kırk yıl boyunca Gala ile birlikte komşu kulübeleri tek tek satın alıp bir ev ve atölye halinde birleştirdiler. Ortaya, her biri koya bakan bir penceresi olan, farklı seviyelerdeki küçük odalardan oluşan bir labirent çıktı. Gala'nın 1982'deki ölümüne kadar tek kalıcı evi burasıydı. Ardından Púbol'daki kaleye taşındı ve bir daha geri dönmedi. Ev 1997'de müze olarak açıldı, Zeytinlik alanları 2009'da eklendi ve bugün özgün iç mekânlar arasında küçük bir grupla geziniyorsunuz.
Sakin bir koyda bir balıkçı kulübesi
Portlligat, Katalonya'nın en kuzeydoğusundaki Cap de Creus yarımadasında, Cadaqués'in hemen kuzeyinde küçük, korunaklı bir koydur. Cadaqués'ten burna uzanan yol buradan geçer ve evin önünde hâlâ balıkçı tekneleri demirlidir. 1930'da Salvador Dalí, kendisi ve Gala için bir yuva olarak düşündüğü küçük bir balıkçı kulübesine burada yerleşti.
İlk kulübe Lidia Nogués'ten satın alındı ve kısa süre sonra bir ikincisi geldi. Yerel bir duvarcı olan Joaquim Ferrer, bu ikiliyi yaşanabilir bir yere dönüştürmek için ilk çalışmayı yaptı. Mütevazı bir başlangıçtı. Badanalı duvarlar, küçük odalar, kapının hemen önünde plaj. Hiçbir şey, dönüşeceği eve dair bir ipucu vermiyordu ve gitmeden önce hikâyeyi bilmeye değer kılan da kısmen bu.
Dalí evi biyolojik terimlerle tanımlamayı severdi. Evi yöneten Vakıf, onun evi "çiftin hayatındaki her yeni dürtünün kendi yeni hücresine, kendi odasına kavuştuğu gerçek bir biyolojik yapı" gibi nitelendirdiğini aktarıyor. Bugün gördüklerinizi okumanın en basit yolu bu. Ev hiçbir zaman bir bütün olarak tasarlanmadı. Kırk yıl boyunca birer kulübe ve birer oda eklenerek büyüdü; ta ki çiftin tek kalıcı evi haline gelene kadar.
Neden burası: Cap de Creus'nün ışığı ve manzarası
Vakıf, Dalí'nin neden Portlligat'ı seçtiği konusunda açık sözlü. Onu manzara, ışık ve yalıtılmışlık cezbetmişti. Bu üçünü hâlâ kolayca hissedebilirsiniz. Cap de Creus, anakara İspanya'nın ve tüm İber Yarımadası'nın en doğu noktasıdır; soğuk tramontana rüzgârının sık sık kuzeyden süpürdüğü, kurak, kayalık, neredeyse ağaçsız bir burundur. Yaz ortası dışında yanınıza bir kat giysi alın, çünkü burundan esen rüzgâr parlak bir günde bile keskin olabilir.
Vakıf, onun yaratıcılığını beslediğini söylediği ortam olarak bu manzarayı gösteriyor ve koyun kendisi de resimlerinde sürekli bir konu haline geldi. En tanınmış eserlerinden birkaçı, bu suya bakan atölyede yapıldı. Evi keyifle gezmek için onları bilmenize gerek yok. Yine de bir pencerenin önünde durup sürekli geri döndüğü manzaranın tam karşınızda olduğunu görmek yardımcı oluyor.
Yalıtılmışlık en az ışık kadar önemliydi. Cadaqués'e hâlâ tepelerin üzerinden kıvrılan tek bir yolla ulaşılır ve Portlligat köyün ötesinde, burna giden yolun başlangıcında yer alır. Koya doğru yürüdüğünüzde, sessizlik isteyen bir ressamın neden burada kaldığını hemen anlarsınız. Burası önce çalışan bir koy, sonra bir müze ve hâlâ öyle hissettiriyor.
Ev kulübe kulübe nasıl büyüdü
İlk büyük değişiklik 1935'te geldi. İlk iki kulübenin üzerine yeni bir kat inşa edildi; bunlara tek bir kiremit çatı ve koya bakan birer pencere verildi. Küçük bir ayrıntı gibi görünse de sonraki her şeyin kalıbını oluşturdu. Her ekleme ışığa ve manzaraya yöneldi, odalar küçük kaldı.
1942'de Gala ve Dalí, grubun en üst ucundaki kulübeyi satın aldı; burası kütüphane oldu. Mobilyaları Cadaqués'li bir marangoz olan Joan Vehí tarafından yapıldı. 1954'te kuzeybatıdaki son kulübeyi edindiler. Böylece kıyıda duran balıkçı kulübeleri topluluğu artık oda odaya birleşmiş tek bir evdi; gerçi dışarıdan bakıldığında hâlâ bir grup küçük badanalı küp gibi görünüyordu.
Bu yavaş büyüme, evin bugünkü hissini açıklıyor. Görkemli bir merdiven, etkilemek için inşa edilmiş bir giriş holü, uzun bir galeri yok. Bunun yerine bir kompakt mekândan diğerine geçiyorsunuz; birkaç basamak çıkıp köşeyi dönüyor, bir kapı aralığından suya bakan başka bir pencereye sahip başka bir odaya giriyorsunuz. Burası salonların değil, odaların evi. Bu yüzden yavaş bakmayı ödüllendiriyor. Raflar, köşeler ve pencere pervazları nesnelerle dolu ve atölye hâlâ onun çalışma hayatının şövalelerini, fırçalarını ve çözücülerini barındırıyor.
Gala'nın Oval Odası ve yüzme havuzu
1961'de Gala için bir Oval Oda inşa edildi. Yuvarlak, neredeyse küresel ve kavisli duvarları ona yankılanan, çınlayan bir ses veriyor. Burası onun mekânıydı; burada okur ve ziyaretçileri kabul ederdi. Oraya ulaşmak için onun buduarından ve dolaplarında fotoğraflar ile gazete kupürleri bulunan Fotoğraf Odası'ndan geçiyorsunuz. Evin en kişisel bölümlerinden ve en sessizlerinden biri.
Havuz, evin son bölümleri arasında yer alıyordu. Kaynaklar tarih konusunda küçük farklılıklar gösteriyor. Wikipedia 1967'de inşa edildiğini söylerken, Artist Studio Museum Network 1971'de tamamlandığını belirtiyor. Her iki durumda da, 1970'lerin başında havuz yerindeydi ve çiftin Portlligat'taki sosyal yaşamının merkezi haline gelmişti.
Havuz alanı, mülkün en teatral köşesidir. Çevresinde dudak şeklinde bir kanepe, Bibendum figürünün reprodüksiyonları, kuğu şeklinde fıskiyeler ve Pirelli lastik afişleri yer alır. Bir sahne dekoru gibi hissettirir ve asıl mesele de budur. İçeride, özel odalar küçük ve içe dönüktür. Dışarıda, suyun etrafında çift misafir ağırlardı ve evin bu iki yarısı arasındaki karşıtlık, evde gezinmenin en güzel yanlarından biridir.
Her odası koya bakan bir labirent
Evi tek bir kelimeyle en iyi anlatan şey labirenttir. Giriş holünden itibaren dar koridorlar, küçük kot farkları, düzensiz merdivenler ve hiçbir yere çıkmıyormuş gibi görünen geçitlerle birbirine bağlanan ayrı bölümlere ayrılır. Bir villa bekleyerek gelirseniz, ilk sürpriz ne kadar kompakt olduğudur. Bir köşeyi dönersiniz ve daha bir öncekine bakmayı bitirmeden kendinizi yeni bir odada bulursunuz.
Her şeyi bir arada tutan şey koydur. Her odanın pencereleri vardır, her biri farklı şekildedir ve hepsi Portlligat'a bakar. Bazıları küçük ve alçaktır, bazıları tekneleri çerçeveler, bazıları suyun karşısındaki tepeleri yakalar. Bazı odalara ancak diğerlerinden geçerek ulaşılabilir; Gala'nın Oval Odası'nda olduğu gibi. Tek bir manzara etrafında inşa edilmiş, defalarca ve hafifçe farklı açılardan görülen bir evdir bu ve o manzara saate ve havaya göre değişir.
Labirent, bugün ziyaretlerin nasıl işlediğini de açıklar. Odalar kalabalık için fazla küçük, merdivenler dar ve düzensizdir; bu yüzden Vakıf, ziyaretleri en fazla sekiz kişilik küçük gruplar halinde düzenler ve her on dakikada yeni bir grup yola çıkar. Personel her gruba iç mekânda eşlik eder. Aynı merdivenler, evin neden tekerlekli sandalye erişimine uygun olmadığını ve hareket kısıtlılığı olan herkes için neden zorlu olduğunu da açıklar.
Kutup ayısı, yatak odası aynası ve yumurtalar
İçeride ilk karşılaştığınız şey, Ayı Salonu ya da Ayı Holü olarak bilinen giriş holündeki gerçek boyutlu doldurulmuş bir kutup ayısıdır. Edward James'in hediyesidir ve bir lamba tutarken aynı zamanda şemsiyelik ve mektupluk olarak da hizmet eder. Arkasında doldurulmuş bir baykuş oturur. Dalí'nin tahnit işlerine bir düşkünlüğü vardı ve ayı, evin geri kalanının tonunu hemen belirler.
Üst katta, yatak odası üç seviyeye yayılmıştır. Dalí, yataktan denizi görebilmek için bir ayna yerleştirmişti. Cap de Creus İber Yarımadası'nın en doğu noktası olduğundan, tüm İspanya'da gün doğumunu gören ilk kişi olduğunu iddia etmeyi severdi. Yakınlarda kafeslerde kuşlar ve duvarda bir kafeste, Olot'tan gelmiş olması gereken bir cırcır böceği beslerdi.
Dışarıda, yukarı bakın. Çatı hattı boyunca büyük beyaz yumurtalar yer alır ve yumurtalar ile başlar evin ve arazinin çevresinde, darağacı şeklindeki bir güvercinlikle birlikte tekrar tekrar karşınıza çıkar. Evi koyun karşısından kolayca ayırt edilebilir kılarlar ve her şeyden önce bir yuva olmuş bir mekâna çok yakışırlar.
1982'den 1997'ye: Púbol ve bir müzeye giden uzun bekleyiş
Portlligat, 1982'ye kadar Dalí'nin tek istikrarlı ikametgâhıydı. O yıl Gala öldü ve Dalí, iki tablosu yarım kalmış halde evden ayrıldı. 1969'da Gala için satın aldığı ortaçağ yapısı Púbol'daki kaleye taşındı ve Portlligat'a bir daha dönmedi. Onlarca yıl boyunca büyüyen ev bir anda boş kaldı.
Púbol, onun son atölyesi ve Gala'nın anıt mezarı oldu. Gala, Dalí'nin orada hazırladığı bir mahzende defnedildi. 1984'te yatak odasında bir yangın çıkana kadar kalede yaşadı ve çalıştı; ardından 1989'da vefat ettiği Figueres'e geri döndü. Púbol, Portlligat'tan bir yıl önce, 1996'da halka açıldı ve bugün her ikisi de aynı Vakıf tarafından yönetiliyor. Bu üç mekânın her birinin hikâyede kendi bölümü var; bu yüzden pek çok kişi üçünü birlikte ziyaret ediyor.
Ölümünün ardından Portlligat'taki ev bir planı bekledi. Evin müzeye dönüştürülmesi için çalışmalar 1994'te, mimarlar Oriol Clos i Costa ve José Ramos Illán yönetiminde başladı. Ev-Müze 1997'de açıldı ve aynı yıl Kültürel Varlık olarak ilan edildi. Amaç, evi bir galeriye dönüştürmek yerine orijinal iç mekânları çiftin bıraktığı gibi korumaktı.
2009'da Zeytinlik ve bugün içinden geçtiğiniz alan
2009'da zeytinlikteki açık alanlar ziyaretçilere açıldı. Bunlar arasında Dalí'nin açık havada oluşturduğu, cam zemin sayesinde ayakları ve perspektif kısalmasını inceleyebildiği ek bir atölye alanı da yer alıyor. Ayrıca, iki büyük kadeh biçimli saksı ve Phidias'ın klasik bir figürünün reprodüksiyonunun bulunduğu bir yaz yemek odasını gizleyen küçük bir labirentten geçilerek ulaşılan bir avlu da var.
Bugün ziyaret üç bölüme ayrılıyor. 1'den 5'e ve 8'den 13'e kadar numaralandırılan özel odalar, çiftin yaşadığı mekânlar. 6 ve 7 numaralı odalar olan atölyede hâlâ şövaleler, fırçalar ve çalışma araçları duruyor. 14'ten 20'ye kadar numaralandırılan Zeytinlik ve avlular ise kamusal yaşama ve geçici yaratıcı çalışmalara ayrılmıştı. Toplamda yaklaşık bir saat ayırın; bunun yaklaşık otuz dakikası rehber eşliğinde iç mekânlarda, açık hava bölümü ise kendi temponuzda geçer.
Her ziyaret, belirli bir tarih ve saat için önceden rezerve edilir ve aynı gün biletleri çevrimiçi olarak satılmaz. Bizimle bir tarih, bir saat dilimi ve grubunuz için biletleri seçersiniz; ödeme yapmadan önce toplam tutarı kendi para biriminizde görürsünüz. Ziyareti sizin adınıza rezerve eder ve rezervasyonu adınıza e-posta ile göndeririz. Biletinizi, saat diliminizden 30 dakika önce Platja de Portlligat'taki gişeden alırsınız. Orta ve büyük boy çantalar, sırtta taşınan sırt çantaları ve bebek arabaları içeriye alınmaz; girişin karşısında, zemin katta bir emanet alanı bulunur.
Sıkça Sorulanlar
Dalí ne zaman Portlligat'a taşındı?
Dalí, 1930'da Cadaqués'in hemen kuzeyindeki koyda, küçük bir balıkçı kulübesine yerleşti. Sonraki kırk yıl boyunca o ve Gala komşu kulübeleri satın alıp bunları tek bir ev ve atölye halinde birleştirdi.
Dalí'nin Portlligat'taki evini kim inşa etti?
Onu tek bir mimar tasarlamadı. Ev, kırk yıl boyunca birleştirilip genişletilen bir dizi balıkçı kulübesinden büyüdü; 1935'te yeni bir kat, 1942'de kütüphane kulübesi, 1954'te son kulübe ve 1961'de Gala'nın Oval Odası eklendi.
Dalí neden Portlligat'tan ayrıldı?
Gala'nın 1982'deki ölümünün ardından ayrıldı. 1969'da onun için satın aldığı ve Gala'nın defnedildiği Púbol'daki kaleye taşındı ve bir daha Portlligat'a dönmedi.
Ev ne zaman müze oldu?
Ev-Müze, 1994'te başlayan dönüşüm çalışmalarının ardından 1997'de açıldı. Aynı yıl Kültürel Miras Alanı ilan edildi. Açık Zeytinlik alanları 2009'da ziyarete açıldı.
Kutup ayısı hâlâ evde mi?
Evet. Giriş holünde gerçek boyutlu, içi doldurulmuş bir kutup ayısı ziyaretçileri karşılamaya devam ediyor. Edward James'in hediyesi olan bu ayı, bir lamba tutuyor; hem şemsiyelik hem de mektupluk olarak kullanılıyor.
Ziyaret Zeytinlik'i kapsıyor mu?
Evet. Ev ziyareti özel odaları, atölyeyi, Zeytinlik'i ve avluları kapsıyor. İç mekânda size personel eşlik ediyor; dış mekânı ise kendi temponuzda gezebilirsiniz.