Nu boeken Hoe een vissershuisje in Portlligat Dalí's huis werd
Veertig jaar van huisjes samengevoegd tot één woning aan een kleine baai, en wat er vandaag voor u te bewandelen overblijft.
Dalí's huis in Portlligat begon als één vissershuisje. In 1930 vestigde hij zich er, aan een kleine inham net ten noorden van Cadaqués, en in de veertig jaar daarna kochten hij en Gala de naburige huisjes één voor één op en voegden ze samen tot een woning en atelier. Het resultaat is een doolhof van kleine kamers op verschillende niveaus, elk met een venster op de baai. Het was zijn enige vaste thuis tot Gala in 1982 overleed. Daarna verhuisde hij naar het kasteel in Púbol en kwam nooit meer terug. Het huis opende in 1997 als museum, de Olijfbosruimtes volgden in 2009, en vandaag wandelt u in kleine groep door de originele interieurs.
Een vissershuisje aan een rustige inham
Portlligat is een kleine, beschutte inham net ten noorden van Cadaqués, op het schiereiland Cap de Creus in het uiterste noordoosten van Catalonië. De weg van Cadaqués naar de kaap loopt erlangs, en vissersboten liggen nog steeds afgemeerd voor het huis. In 1930 vestigde Salvador Dalí zich hier in een klein vissershuisje, dat hij bedoelde als een thuis voor zichzelf en Gala.
De eerste hut werd gekocht van Lidia Nogués, en al snel volgde een tweede. Een plaatselijke metselaar, Joaquim Ferrer, verrichtte de eerste werkzaamheden om van het tweetal een woonplek te maken. Het was een bescheiden begin. Witgekalkte muren, kleine kamers, het strand voor de deur. Niets wees erop wat dit huis zou worden, en dat is juist een deel van wat het verhaal de moeite waard maakt om te kennen voordat je gaat.
Dalí beschreef het huis graag in biologische termen. De Stichting die het beheert, citeert hem wanneer hij het een echte biologische structuur noemt, waarin elke nieuwe impuls in het leven van het paar zijn eigen nieuwe cel kreeg, zijn eigen kamer. Dat is de eenvoudigste manier om te lezen wat je vandaag ziet. Het huis is nooit als geheel ontworpen. Het groeide hut voor hut en kamer voor kamer, veertig jaar lang, tot het de enige vaste thuisbasis was die het paar had.
Waarom hier: het licht en het landschap van Cap de Creus
De Stichting is duidelijk over waarom Dalí voor Portlligat koos. Hij werd aangetrokken door het landschap, het licht en de afzondering. Alle drie zijn nog steeds goed voelbaar. Cap de Creus is het oostelijkste punt van het Spaanse vasteland en van het hele Iberisch Schiereiland, een droge, rotsachtige, bijna boomloze landtong die de koude tramontana-wind vaak vanuit het noorden striemt. Neem buiten de hoogzomer een extra laag mee, want de wind van de kaap kan scherp zijn, zelfs op een heldere dag.
Dat landschap is het decor waarvan de Stichting zegt dat het zijn creativiteit voedde, en de baai zelf werd een vast onderwerp in zijn schilderwerk. Verschillende van zijn bekendste werken ontstonden in het atelier dat over dit water uitkijkt. Je hoeft ze niet te kennen om van het huis te genieten. Het helpt wel om bij een raam te staan en te zien dat het uitzicht waar hij steeds naar terugkeerde, precies dat is wat voor je ligt.
Afzondering was net zo belangrijk als licht. Cadaqués is nog altijd alleen bereikbaar via een enkele kronkelende weg over de heuvels, en Portlligat ligt voorbij het dorp, aan het begin van de weg naar de kaap. Wanneer je naar de inham afdaalt, begrijp je snel waarom een schilder die rust zocht, er bleef. Het is in de eerste plaats een werkende baai en in de tweede plaats een museum, en zo voelt het nog steeds.
Hoe het huis groeide, hut voor hut
De eerste grote verandering kwam in 1935. Boven de eerste twee hutten werd een nieuwe verdieping gebouwd, die samen één pannendak kregen en elk één raam op de baai. Het is een klein detail, maar het zet het patroon voor alles wat volgde. Elke toevoeging keerde zich naar het licht en het uitzicht, en de kamers bleven klein.
In 1942 kochten Gala en Dalí de hut aan het bovenste uiteinde van het groepje, die de bibliotheek werd. Het meubilair werd gemaakt door een timmerman uit Cadaqués, Joan Vehí. In 1954 verwierven ze de laatste hut, aan de noordwestkant. Daarmee was het cluster vissershutten dat aan de kust had gestaan nu één huis, kamer aan kamer verbonden, al leest het van buiten nog steeds als een groep kleine witgekalkte kubussen.
Door deze langzame groei voelt het huis zoals het voelt. Er is geen grandioze trap, geen entreehal die indruk moet maken, geen lange galerij. In plaats daarvan ga je van de ene compacte ruimte naar de volgende, een paar treden op, een hoek om, door een deuropening naar weer een kamer met weer een raam op het water. Het is een huis van kamers, niet van hallen. Dat is ook waarom het traag kijken beloont. Planken, hoeken en vensterbanken staan vol voorwerpen, en het atelier herbergt nog steeds de ezels, penselen en oplosmiddelen uit zijn werkzame leven.
Gala's Ovale Kamer en het zwembad
In 1961 werd een Ovale Kamer voor Gala gebouwd. Hij is rond, bijna bolvormig, en de gebogen wanden geven hem een galmende, echoënde klank. Dit was haar ruimte, waar ze las en bezoekers ontving. Om er te komen loop je door haar boudoir en de Fotokamer, waarvan de kasten foto's en krantenknipsels bevatten. Het is een van de meest persoonlijke delen van het huis, en een van de stilste.
Het zwembad behoorde tot de laatste onderdelen van het huis. De bronnen verschillen enigszins over de datum. Wikipedia zegt dat het in 1967 werd gebouwd, terwijl het Artist Studio Museum Network zegt dat het in 1971 werd voltooid. Hoe dan ook, begin jaren zeventig was het zwembad er, en het was het middelpunt geworden van het sociale leven van het paar in Portlligat.
Het zwembadgedeelte is de meest theatrale hoek van het domein. Er omheen staan een sofa in de vorm van lippen, reproducties van de Bibendum-figuur, fonteinen in de vorm van zwanen en Pirelli-bandenposters. Het voelt als een decor, en dat is precies de bedoeling. Binnen zijn de privévertrekken klein en naar binnen gekeerd. Buiten, rond het water, ontving het paar gasten, en het contrast tussen de twee helften van het huis is een van de mooiste aspecten van een wandeling door het huis.
Een labyrint waarin elke kamer uitkijkt op de baai
Het beste enkele woord voor het huis is labyrint. Vanuit de entreehal vertakt het zich in afzonderlijke zones, verbonden door smalle gangen, kleine niveauverschillen, onregelmatige trappen en doorgangen die nergens heen lijken te leiden. Als je aankomt met de verwachting van een villa, is de eerste verrassing hoe compact het is. Je slaat een hoek om en staat in een nieuwe kamer voordat je uitgekeken bent op de vorige.
Wat het bijeenhoudt, is de baai. Elke kamer heeft ramen, elk van een andere vorm, en elk ervan kijkt uit op Portlligat. Sommige zijn klein en laag geplaatst, sommige omlijsten de boten, sommige vangen de heuvels aan de overkant van het water. Sommige kamers zijn alleen bereikbaar via andere kamers, zoals Gala's Oval Room. Het is een huis gebouwd rond één enkel uitzicht, telkens opnieuw gezien vanuit net andere hoeken, en dat uitzicht verandert met het uur en het weer.
Het labyrint verklaart ook hoe bezoeken vandaag de dag verlopen. De kamers zijn te klein voor grote groepen en de trappen zijn smal en ongelijk, dus organiseert de Stichting bezoeken in kleine groepen van maximaal acht personen, waarbij elke tien minuten een nieuwe groep vertrekt. Medewerkers begeleiden elke groep door het interieur. Dezelfde trappen zijn de reden dat het huis niet rolstoeltoegankelijk is en moeilijk begaanbaar voor wie beperkt mobiel is.
De ijsbeer, de slaapkamerspiegel en de eieren
Het eerste dat je binnen tegenkomt, is een opgezette ijsbeer op ware grootte in de entreehal, bekend als de Berenhal of Berenlobby. Het was een geschenk van Edward James, en hij houdt een lamp vast en dient tegelijk als paraplubak en brievenhouder. Achter hem zit een opgezette uil. Dalí had een voorliefde voor taxidermie, en de beer zet meteen de toon voor de rest van het huis.
Boven is de slaapkamer op drie niveaus ingericht. Dalí plaatste een spiegel zodat hij vanuit bed de zee kon zien. Omdat Cap de Creus het oostelijkste punt van het Iberisch Schiereiland is, beweerde hij graag dat hij de eerste persoon in heel Spanje was die de zon zag opkomen. In de buurt hield hij vogels in kooien, en een krekel in een kooi aan de muur, een die uit Olot moest komen.
Kijk buiten omhoog. Langs de dakrand liggen grote witte eieren, en eieren en hoofden duiken telkens weer op rond het huis en het terrein, samen met een duiventil in de vorm van een galg. Ze maken het huis van de overkant van de baai gemakkelijk te herkennen, en ze passen bij een plek die een thuis was voordat ze iets anders was.
1982 tot 1997: Púbol, en het lange wachten op een museum
Portlligat was tot 1982 Dalí's enige vaste woonplaats. In dat jaar stierf Gala, en Dalí verliet het huis, met twee schilderijen onvoltooid. Hij verhuisde naar het kasteel in Púbol, een middeleeuws gebouw dat hij in 1969 voor Gala had gekocht, en keerde nooit meer terug naar Portlligat. Het huis dat decennialang was gegroeid, stond plotseling leeg.
Púbol werd zijn laatste atelier en het mausoleum van Gala. Zij werd er begraven in een crypte die Dalí had laten voorbereiden. Hij woonde en werkte op het kasteel tot 1984, toen er brand uitbrak in zijn slaapkamer, waarna hij terugkeerde naar Figueres, waar hij in 1989 overleed. Púbol opende in 1996 voor het publiek, een jaar vóór Portlligat, en dezelfde Stichting beheert het vandaag. Elk van de drie plaatsen heeft zijn eigen hoofdstuk in het verhaal, en daarom bezoeken zoveel mensen ze alle drie samen.
Na zijn dood wachtte het huis in Portlligat op een plan. De werkzaamheden om het om te vormen tot een museum begonnen in 1994, onder de architecten Oriol Clos i Costa en José Ramos Illán. Het Huismuseum opende in 1997 en werd datzelfde jaar uitgeroepen tot Cultureel Erfgoed. Het doel was de oorspronkelijke interieurs te bewaren zoals het echtpaar ze achterliet, in plaats van het huis om te vormen tot een galerie.
De Olijfgaard in 2009, en waar u vandaag doorheen wandelt
In 2009 werden de buitenruimtes in de olijfgaard opengesteld voor bezoekers. Ze omvatten een extra atelierruimte die Dalí buiten creëerde, waar een glazen vloer hem in staat stelde voeten en verkorting te bestuderen. Er is ook een binnenplaats bereikbaar via een klein doolhof dat een zomereetkamer verbergt, met twee grote bloempotten in de vorm van een beker en een reproductie van een klassiek beeld van Phidias.
Vandaag is het bezoek verdeeld in drie gebieden. De privévertrekken, genummerd 1 tot 5 en 8 tot 13, zijn waar het echtpaar woonde. Het atelier, kamers 6 en 7, herbergt nog steeds ezels, penselen en de gereedschappen van zijn werk. De Olijfgaard en binnenplaatsen, kamers 14 tot 20, waren voor het openbare leven en voorbijgaand creatief werk. Reken in totaal ongeveer een uur, met ongeveer dertig minuten begeleid binnen en het buitengedeelte in uw eigen tempo.
Elk bezoek wordt vooraf geboekt voor een vastgestelde datum en tijd, en tickets voor dezelfde dag worden niet online verkocht. Bij ons kiest u een datum, een tijdslot en de tickets voor uw groep, en u ziet het totaal in uw valuta voordat u betaalt. Wij boeken het bezoek namens u en sturen u de boeking per e-mail op uw naam. U haalt uw ticket op bij het loket op Platja de Portlligat 30 minuten vóór uw tijdslot. Middelgrote en grote tassen, rugzakken die op de rug worden gedragen en kinderwagens zijn binnen niet toegestaan, en er is een bagageopslag op de begane grond tegenover de ingang.
Veelgestelde vragen
Wanneer verhuisde Dalí naar Portlligat?
Dalí vestigde zich in 1930 in Portlligat, in een klein vissershutje aan de baai net ten noorden van Cadaqués. In de daaropvolgende veertig jaar kochten hij en Gala de naburige hutjes en voegden ze samen tot één huis en atelier.
Wie bouwde het huis van Dalí in Portlligat?
Geen enkele architect ontwierp het. Het huis groeide uit een rij vissershutten, over veertig jaar samengevoegd en uitgebreid, met een nieuwe verdieping in 1935, de bibliotheekhut in 1942, de laatste hut in 1954 en Gala's Ovale Kamer in 1961.
Waarom verliet Dalí Portlligat?
Hij vertrok nadat Gala in 1982 overleed. Hij verhuisde naar het kasteel in Púbol, dat hij in 1969 voor haar had gekocht en waar zij begraven ligt, en hij keerde nooit meer terug naar Portlligat.
Wanneer werd het huis een museum?
Het Huis-Museum opende in 1997, na verbouwingswerk dat in 1994 begon. Hetzelfde jaar werd het uitgeroepen tot Site of Cultural Interest. De buitenruimtes van de Olive Grove werden in 2009 voor bezoekers geopend.
Staat de ijsbeer nog steeds in het huis?
Ja. Een opgezette ijsbeer op ware grootte verwelkomt bezoekers nog steeds in de entreehal. Het was een geschenk van Edward James en hij houdt een lamp vast, en dient tegelijk als paraplubak en brievenhouder.
Is de Olive Grove bij het bezoek inbegrepen?
Ja. Het huisbezoek omvat de privévertrekken, het atelier en de Olive Grove en de binnenplaatsen. Het interieur wordt begeleid door personeel, en het buitengedeelte kunt u in uw eigen tempo verkennen.